یکی از رایجترین جملاتی که زنان قربانی خشونت از همسرانشان میشنوند این است: «اگر طلاق میخواهی، باید تمام مهریهات را ببخشی، وگرنه تا آخر عمرت اینجا گیر میکنی.» یا تهدیدهای بدتر: «آبرویت را میبرم، نمیگذارم خانوادهات را ببینی.»
در کیسهای متعددی که در مرکز مشاوره گشپار بررسی کردهایم، دیدهایم که این ترسها مانع اصلی اقدام زنان برای نجات خودشان شده است. اما واقعیت حقوقی و روانشناختی چیست؟ آیا واقعاً باید بین «جان» و «مال» یکی را انتخاب کنید؟
پاسخ کوتاه: خیر، الزامی نیست.
اگر همسر شما مرتکب خشونت فیزیکی، توهینهای ناموسی، یا ایجاد خطر جانی شده باشد، شما میتوانید تحت عنوان «عسر و حرج» درخواست طلاق دهید. در قوانین ایران و بسیاری از کشورهای اسلامی، اگر ثابت شود که ادامه زندگی برای زن غیرقابل تحمل است و باعث آسیب جسمی یا روحی شدید میشود، دادگاه حتی بدون رضایت شوهر و بدون نیاز به بخشش مهریه حکم طلاق صادر میکند.
نکته کلیدی: مدارک پزشکی (گواهی ضرب و جرح)، استشهادیه محلی، و گزارشهای پلیس درباره درگیریها، کلید طلایی شما هستند. این مدارک ثابت میکنند که شما نه به خاطر پول، بلکه به خاطر «خطر جانی» خواهان طلاق هستید.
این یک تاکتیک کلاسیک باجگیری عاطفی است. همسران کنترلگر میدانند که «آبرو» در فرهنگ ما چقدر مهم است و از آن به عنوان سلاح استفاده میکنند.
اما به یاد داشته باشید: خشونتگر کسی است که آبرو ندارد، نه قربانی. اگر او دست به افشاگری بزند یا تهمتهای ناروا بزند، شما میتوانید علیه او به جرم «افترا» و «تهدید» شکایت کیفری کنید. در دادگاه، سابقه خشونت او علیه خودش استفاده خواهد شد. سکوت نکنید؛ سکوت شما فقط جسارت او را بیشتر میکند.
قوانین بسته به کشوری که در آن اقامت دارید متفاوت است، اما اصول کلی یکسان است:
توصیه اکید: قبل از هر اقدامی، با یک وکیل مهاجرت یا خانواده در کشور مقصد مشورت کنید. بسیاری از کنسولگریها نیز خدمات مشاوره حقوقی ارائه میدهند.
این تکنیک Gaslighting (گسلایتینگ) یا نورافکنی نام دارد؛ تلاش برای دیوانه جلوه دادن قربانی تا حرفهایش باور نشود.
راهکار: سعی کنید به صورت مخفیانه (از طریق دوستان یا تلفن عمومی) با یک روانشناس یا پزشک تماس بگیرید و وضعیت را شرح دهید. حتی یک جلسه مشاوره آنلاین میتواند گزارشی رسمی تولید کند که نشان دهد شما کاملاً هوشیار هستید و تحت فشار روانی شدید قرار دارید. این گزارش در دادگاه بسیار معتبر است.
در بسیاری از موارد، زنان ترجیح میدهند مهریه را ببخشند تا سریعتر آزاد شوند. این یک انتخاب استراتژیک است، نه اجبار قانونی. اگر بخشیدن مهریه باعث میشود سریعتر از آن جهنم خارج شوید و جانتان نجات پیدا کند، شاید ارزشش را داشته باشد. اما هرگز فکر نکنید که فقط با بخشیدن مهریه میتوانید طلاق بگیرید. قانون طرف شماست اگر مدرک خشونت داشته باشید.
شما قربانی نیستید، شما بازماندهاید. ترس از آینده طبیعی است، اما آیندهای که در آن کتک میخورید و تحقیر میشوید، اصلاً آینده نیست. با کمک متخصصان حقوقی و روانشناسان گشپار، میتوانید این مسیر تاریک را پشت سر بگذارید و دوباره خورشید را ببینید.