دو زبان، یک دعوا: وقتی سوگ با خشم حرف می‌زند و سکوت با پرخاشگری

مراجع: همسرم همیشه تند بوده، ولی بعد از فوتِ پسرمون، خیلی تندتر شد. دیشب توی ترافیک با یک راننده درگیر شد؛ وقتی برگشت، سرِ من و بچه‌ها خالی کرد که «کسی منو آدم حساب نمی‌کنه». یا وقتی برای یک مهمونی پول لازم داشتیم و من گفتم «تو خونه بودی، می‌تونستی بری تهیه کنی»، جوابش این بود: «من اینجا فقط مردم، بس که هیچم.»

مشاور: وقتی این جمله‌ها رو می‌شنوی، چه حسی داری؟

مراجع: نمی‌دونم چی‌کار کنم. دو تا بچهٔ کوچک‌تر دارم. چند بار زدم بیرون، یه دور تو پارک راه رفتم، آروم شدم، بعد زنگ زده «معذرت می‌خوام، اشتباه کردم». ولی دو روز بعد همون آدمه. الان به جایی رسیدم که حتی حرفِ دلم رو هم نمی‌زنم، چون می‌دونم هر جمله‌ای می‌تونه بهونهٔ یک طوفان بشه.

مشاور: این رو خوب به خاطر بسپار: «حرفِ دلم رو نمی‌زنم.» بعداً برمی‌گردیم بهش. حالا بگو، دیشب بعد از درگیری توی ترافیک چی شد؟

مراجع: پسرم کنارش بود. طرف مقابل لحن بدی داشت، همسرم تند جواب داد، کار به درگیری فیزیکی کوتاه کشید و همسرم آسیب دید. پدرم و برادرم هم اون‌جا بودن؛ وقتی ماجرا تموم شد و اونا رفتن، همسرم توی خونه منفجر شد که «شما مقصرید که اون آدما رو گذاشتید برن، وگرنه من کارم رو بلدم». ساعت‌ها داد و بیداد.

مشاور: ببین الگو رو: بیرون شکست می‌خوره، توی خونه مقصر می‌تراشه. دردِ بیرون، قابل تحمل نیست؛ پس بسته‌بندی‌ش می‌کنه می‌فرسته خونه. اسم این الگو «جابه‌جایی» است.

مراجع: یه چیز دیگه. چند وقت پیش رفتیم مهمونی‌ای که فضا برام اصلاً مناسب نبود؛ همسرم اون‌جا به یک عادت قدیمی و ناسالمش برگشت، با این‌که می‌دونست من چقدر ازش آسیب می‌بینم. وقتی برگشتیم و گفتم «هیچ ارزشی برای من قائل نیستی»، ساعت‌ها گریه کرد و فقط گفت: «دلم برای امیر تنگ شده.» امیر، همون پسرمونه که از دست دادیم.

مشاور: (آرام) این جملهٔ آخر، درِ اتاقِ اصلی رو باز کرد. اون شب، همسرت داشت دو تا حرف می‌زد: زبونِ رو می‌گفت «تقصیر توئه»، زبونِ زیر می‌گفت «دلم برای پسرم تنگ شده و هیچ‌کس این رو نمی‌شنوه». خشم، نوکِ کوه یخه؛ زیر آب، سوگه.

مراجع: ولی من خودم هم دیگه توان ندارم. سال‌ها تعریفش کردم، کنارش بودم، ولی همیشه زخم خوردم. الان یه آدم فروریخته‌ام. حتی دیگه از دلم هم حرف نمی‌زنم.

مشاور: برگردیم به همون جمله‌ای که گفتم به خاطر بسپاری: «حرفِ دلم رو نمی‌زنم.» بذار یک چیز بگم که شاید سنگین باشه: سکوتِ تو، بی‌صدا ترین شکلِ پرخاشگریه.

مراجع: یعنی چی؟ من که داد نمی‌زنم!

مشاور: داد نزدن، همیشه یعنی آرامش نه. وقتی جواب نمی‌دی، پیامی که می‌رسه اینه: «تو ارزشِ کلمه هم نداری.» این هم یک نوع پرخاشگریه، از جنسِ منفعل. شما دوتا الان مثل اون سه نفری هستید که سرِ انگور دعوا داشتن: هر دوتون «دیده شدن» می‌خواید، ولی یکی‌تون با فریاد می‌گه و اون یکی با سکوت — و هیچ‌کدوم ترجمهٔ حرفِ اون یکی رو بلد نیست.

مراجع: پس من هم مقصرم؟

مشاور: نه «مقصر»؛ شریکِ یک الگو. مسئولیتِ تندخوییِ اون، صددرصد با خودشه؛ ولی مسئولیتِ شکستنِ چرخه، با هر دو نفر. راهش هم این نیست که کی مقصره؛ راهش اینه که زبانِ سوم رو یاد بگیرید: زبانِ احساس. به جای «تو آدم بی‌عرضه‌ای»، «من وقتی این لحن رو می‌شنوم، احساس می‌کنم نادیده گرفته شدم.»

مراجع: اگه بگم، طوفان می‌شه.

مشاور: اولش بله، شاید طوفان بشه. چون الگوی قدیمی داره عوض می‌شه و هر الگویی موقعِ عوض شدن صدا می‌ده. ولی اگه ادامه بدی، یک چیز عجیب اتفاق می‌افته: اون‌بار اولی که به‌جای سکوت، احساست رو بگی، و اون‌بار اولی که اون به‌جای فریاد، بگه «دلم تنگ شده» — اون‌جا دو زبان، یکی می‌شه. و سوگِ بیست‌ویک‌ساله، بالاخره یک شنونده پیدا می‌کنه.