وقتی پرخاشگری می‌کُشد: تحلیل یک رابطه سمی با ترومای از دست دادن فرزند

مراجع: همسرم اخلاق خیلی پرخاشگری داره. سه سال و نیم پیش پسربزرگمون رو از دست دادیم. از اون موقع شدتش خیلی بیشتر شده. مثلاً دیشب با یه ماشین دعوا شده، بعد برگشته گفته «من تنها هستم، من اینجا آدم نیستم». یا مثلاً می‌خوایم بریم عروسی، پول لازم داریم، می‌گه «پول نگرفتی؟» می‌گم خب من تو کار خونه بودم، تو بیکار بودی می‌تونستی بری بگیری. می‌گه «نه من اینجا مردم فقط».

مشاور: وقتی این حرف‌ها رو می‌زنه، تو چه حسی داری؟

مراجع: واقعاً دیگه نمی‌دونم چی‌کار کنم. دو تا بچه کوچیک‌تر دارم. بعضی وقتا می‌گم بذارم برم، می‌گم تکلیف بچه‌ها چیه؟ بارها شده که فقط رفتم یه دور تو پارک زدم، نشستم آروم شدم، زنگ زده «خیلی عذر می‌خوام، بی‌خود کردم، غلط کردم». ولی دوباره همونه. حتی یه حرفی از دلمو نمی‌زنم، چون می‌دونم منجر به دعوا می‌شه.

مشاور: یه چیزی گفتی که مهمه: گفتی «حتی یه حرفی از دلمو نمی‌زنم». یعنی تو داری هزینهٔ این رابطه رو می‌پردازی، اما اون حتی هزینهٔ حضور رو هم نمی‌پردازه.

مراجع: دقیقاً! دیشب پسرم کنارش بود داشت بوق می‌زد. یه ماشینی اومد جلوش، همسرم فحش خیلی ناجوری داد. بعد اونا هم فحش دادن. همسرم یه دونه زد، اینم یه دونه زد، همسرم افتاد زمین. پدرم و برادرم بودن، اونا رو گذاشتن رفتن. ولی همسرم برگشت داخل، به برادرم گفت «شما مقصر بودید که اینا رو گذاشتن رفتن، وگرنه من زنگ می‌زدم ۱۱۰». خیلی داد و بیداد کرد.

مشاور: این الگوی آشناست: همسرت در موقعیت‌های اجتماعی شکست می‌خوره، بعد برمی‌گرده و تو یا خانواده‌ات رو مقصر می‌دونه. اسم این «فرافکنی» است.

مراجع: بله، دقیقاً! حتی یه بار رفتیم خونه یکی از اقوام که مواد مصرف می‌کنه. همسرم یه کم استفاده کرد. بعدش شروع کرد به دعوا. گفتم «هیچ ارزشی به من قائل نیستی، حتی می‌دونی من مخالفم». ولی باز همون کار رو کرد. بعدش کلی گریه کرد، گفت «دلم برای امیر تنگ شده». امیر پسر بزرگ مونه که فوت کرده.

مشاور: این لحظه خیلی مهمه. وقتی گفت «دلم برای امیر تنگ شده»، یعنی چی؟

مراجع: یعنی دردِ از دست دادنش هنوز زنده‌ست. ولی نمی‌تونه مستقیم بگه. به جای اینکه بگه «دلم برای پسرم تنگ شده»، می‌گه «تو آدم بی‌عرضه‌ای هستی». دردش رو به خشم تبدیل می‌کنه.

مشاور: آفرین. این مکانیزم دفاعی «جابه‌جایی» نام داره. دردِ غیرقابل تحمل رو به یه هدف امن‌تر منتقل می‌کنه.

مراجع: ولی آقای دکتر، من خودم هم دیگه توان ندارم. ۱۰ ساله که این‌طوری شدم. همیشه باهاش ارتباط خوب داشتم، تعریفش می‌کردم، ولی همیشه زخم خوردم. الان دیگه یه آدم فرو ریخته‌ام. نمی‌دونم چطوری می‌تونم باهاش ارتباط داشته باشم.

مشاور: گوش کن: تو گفتی «من جوابت رو نمی‌دم». بذار یه سوال بپرسم: آیا این سکوت، یه جور پرخاشگری نیست؟

مراجع: یعنی چی؟

مشاور: یعنی تو هم پرخاشگری داری، ولی از نوع منفعل. وقتی جواب نمی‌دی، پیامی که می‌رسونه اینه: «تو آدم به‌دردنخوری هستی، تو بیچاره‌ای، تو نفهمی، و من جوابت رو نمی‌دم». این هم یه جور پرخاشگریه. درستش که ظاهراً آسیب نمی‌زنه، ولی اثرش رو می‌ذاره.

مراجع: یعنی من هم مقصرم؟

مشاور: نه مقصر، بلکه شریک در یه الگوی ناسالم. شما دوتا زبان هم رو بلد نیستید. مثل این می‌مونه که یه ترک، یه فارس، و یه عرب به انگور رسیدن. ترک می‌گه «این اتوزه»، عرب می‌گه «این عنبه»، فارس می‌گه «این انگوره». هر سه به یه چیز اشاره می‌کنن، ولی با هم دعوا می‌کنن.

مراجع: پس راه حل چیه؟ من دیگه توان ندارم.

مشاور: دو راه داری: یا جدا بشید، یا یکی باید مدیریت بازی رو به دست بگیره. اگر بخوای بمونی، باید یاد بگیری به جای سکوت، حرف دلت رو بزنی. به جای اینکه بگی «تو آدم بی‌عرضه‌ای»، بگی «من احساس می‌کنم وقتی این حرف رو می‌زنی، نادیده گرفته می‌شم».

مراجع: ولی اگه بگم، دعوا می‌شه.

مشاور: بله، اولش دعوا می‌شه. ولی اگر ادامه بدی، الگو تغییر می‌کنه. تو باید بتونی این صحنه‌ها رو بازتولید کنی و ازش امتیاز بگیری. به جای اینکه ناکام بشی، سرخورده بشی، بتونی ازش امتیاز بگیری.